CZAS WOLNY DZIECKA

Opracowała: Alicja Adamczyk
Referat wygłoszony podczas zebrania z rodzicami


Każda praca powinna wiązać się z odpoczynkiem. Jest to nieodzowny warunek dla właściwego wypełniania obowiązków szkolnych, zawodowych i pozazawodowych. Czynności obowiązkowe wywołują zmęczenie lub znużenie organizmu. Te objawy związane ze spadkiem fizycznej zdolności do pracy, czy też z psychicznym odczuciem zmęczenia, wymagają przeciwdziałania, czyli stworzenia możliwości odpoczynku. Problem czasu wolnego dzieci, a szczególnie sposób jego wykorzystania, stanowi drugi - obok problemu właściwej organizacji nauki szkolnej - nie mniej ważny nurt planowej działalności wychowawczej szkoły i domu. Czas wolny, jego organizacja oraz sposoby wykorzystania należą do najważniejszych problemów współczesnego życia.

Czas wolny dziecka jest to okres dnia, który pozostaje mu po wypełnieniu obowiązków szkolnych, domowych, religijnych, czynności organizacyjno-porządkowych związanych z zachowaniem zdrowia i higieny, czas, w którym może ono według swojego upodobania wypoczywać, bawić się i zaspokajać potrzeby wynikające z własnych zainteresowań. Do podstawowych funkcji czasu wolnego należą: funkcja twórcza, percepcyjna, rekreacyjna i uspołeczniająca.
Czas wolny w życiu dziecka ma szczególne znaczenie, gdyż efekty pracy wychowawczej zależą w dużym stopniu od tego, jaką ilością czasu dziecko dysponuje, jakie wpływy na niego oddziałują, gdzie i jak spędza czas wolny. Może więc on być dobrodziejstwem, czasem, w którym można rozwijać, kształtować osobowość, ale może być też czasem bezwartościowym dla rozwoju dziecka, a nawet czynnikiem demoralizującym. Ważnym środkiem zapobiegającym takiemu niebezpieczeństwu jest odpowiednie przygotowanie dzieci do racjonalnego spędzania czasu wolnego już od najmłodszych lat, ponieważ już wtedy kształtuje się wiele upodobań i nawyków. Zasoby czasu wolnego wyznaczają pewne ramy czasowe dla różnych zachowań składających się na wzory spędzania tego czasu. Dlatego też niebagatelną sprawą jest wielkość tego czasu pozostająca do dyspozycji dziecka. Należy stwierdzić, iż na ilość czasu, jakim dziecko dysponuje wyłącznie na własne zainteresowania i potrzeby wpływa wiele czynników niezależnych od dziecka (np. nakładane przez rodziców obowiązki domowe). Jednocześnie samym zwiększeniem budżetu czasu wolnego nie można stymulować aktywności dziecka w tym czasie, form jego spędzania, wzorów zachowań, jakie zechce w nim realizować.
Kultury czasu wolnego można i trzeba się uczyć. Ma to szczególnie duże znaczenie dla uczniów klas I – III szkół podstawowych. Ich stosunkowo plastyczna psychika, wiek względnej stabilizacji przed okresem dojrzewania i nieduży zasób doświadczeń sprawiają, że przyjęty w tym okresie system wartości pozostawia trwałe ślady.
Najpopularniejszymi formami spędzania czasu wolnego pozostającego po odrobieniu szkolnych zadań domowych i wypełnieniu domowych obowiązków jest oglądanie telewizji, zabawy na podwórku, gry i zabawy z rówieśnikami i rodzeństwem, czytanie książek i czasopism, spacery i wycieczki oraz rozwijanie swojego hobby.
Przygotowanie dzieci do mądrego wykorzystywania czasu wolnego zależy w dużej mierze od rodziny, w której dziecko się wychowuje. Rodzice powinni więcej czasu każdego dnia przeznaczyć na bliskie kontakty z dzieckiem w wolnym czasie. Ten czas, który wydaje się być „straconym” wspólnie z dzieckiem, jest w istocie czasem bardzo pożytecznym. Kontakt rodzica z dzieckiem nie powinien ograniczać się jedynie do pomocy w lekcjach, czy też tworzenia jakiejś szczególnej sytuacji wychowawczej. Rodzic powinien szukać takich form kontaktu z dzieckiem, jak np. wspólne zabawy, odwiedziny u znajomych, zajęcia sportowo-ruchowe, majsterkowanie, wspólne czytanie książek i czasopism, czy oglądanie telewizji. Dziecko w tym czasie ma szansę otworzyć się przed rodzicem i w spontanicznej rozmowie powiedzieć o czymś, o czym w innych okolicznościach nigdy by nie powiedziało.
Odpowiedni dobór czynności związanych z czasem wolnym zależy od zainteresowań i zamiłowań dziecka. Zorganizowane formy działalności w czasie wolnym mają duży wpływ na wyzwalanie się i kształtowanie uzdolnień, rozwijanie aktywności społecznej, kształtowanie umiejętności współżycia i współdziałania w grupie, realizację własnych zamierzeń twórczych. Posiadanie pewnego minimum odpowiednio zagospodarowanego czasu jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym do jakiejkolwiek aktywności.
W czasie wolnym powinna następować nie tylko „prosta” regeneracja sił, ale także ma następować rozwój osobowości oraz kształtowanie stosunków międzyludzkich. Dobry wypoczynek to lepsze efekty w nauce, zmniejszenie absencji na lekcjach, zmniejszenie wydatków na leczenie i przedłużanie sprawności fizycznej i umysłowej dziecka.
Wartość pedagogiczna czasu wolnego polega na tym, że większą inicjatywę wówczas przejawiają same dzieci. Aktywność i umiejętność organizowania sobie zajęć poza obowiązkami, możliwość realizacji własnej inicjatywy, samodzielności, zwłaszcza, gdy dzieci są starsze, prowadzi do właściwie rozumianego samowychowania. Dobrze więc, jak projektantami czasu wolnego w coraz większym wymiarze stają się same dzieci, oczywiście pod czujnym okiem rodziców.
Dzieci i młodzież w wolnym czasie korzystają ze środków masowego przekazu. Oglądanie telewizji staje się najczęstszym sposobem spędzania czasu wolnego u dzieci. Niestety! Telewizja oddziałuje na emocje, wyobraźnię, myślenie. Ma ona zarówno pozytywny jak i negatywny wpływ na rozwój dziecka. Podobnie jest z komputerem i internetem. Warto zastanowić się nad świadomym wykorzystaniem tych zdobyczy technicznych w procesie wychowania dzieci.
We współczesnej rodzinie, przy różnorakich trudnościach materialnych i organizacyjnych, uporanie się z problemami wolnego czasu nie jest łatwe. W wielu rodzinach pokutuje brak zainteresowania tym zagadnieniem, bądź co gorsza, zupełnie niedocenianie tego problemu. Nie wszyscy rodzice rozumieją korzyści wynikające z racjonalnego spędzania wolnych chwil i roli, jaką odgrywają one w rozwoju osobowości dorastającego człowieka. Oby czas wolny nie był czasem straconym dla wychowania dziecka.
Śmiało można stwierdzić, że praca i nauka nieustannie przeplata się z czasem wolnym. Brak czasu wolnego ma silny i ujemny wpływ na zdrowie, osiągnięcia osobiste, stosunek do ludzi, zadowolenie z siebie i ze świata.
Czas wolny mądrze wypełniony odpowiednimi zajęciami ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju osobowości jednostek i podnoszenia kultury całego społeczeństwa. Istotnym zadaniem wychowania w czasie wolnym jest nauczenie dokonywania wartościowych, sensownych wyborów i racjonalnego zagospodarowania wolnego czasu.

Bibliografia:
1.    Antropowa A.: Rozkład dnia ucznia. Warszawa 1996
2.    Czarniewicz M.: Wolny czas dziecka, zasady organizacji. Warszawa 1999
3.    Gruszyn B.: Czas wolny. Aktualna problematyka. Warszawa 2001
4.    Kamiński A.: Czas wolny i jego problematyka społeczno-wychowawcza. Wrocław 1975
5.    Przecławski K.; Czas wolny dzieci i młodzieży. NURT 5 1997
6.    Wnuk-Lipiński.; Gospodarowanie czasem wolnym i zajętym. Warszawa 1984